شاید در نگاه اول عجیب به نظر برسد که یک فیلم تمام داستانش را در ۱۰۰ثانیه یا به عبارتی یک دقیقه و ۴۰ثانیه روایت کند. از شروع تا نقطه عطف و پایان، همه آن چیزی است که باید در فرصتی بسیار کوتاه شکل بگیرد و به مخاطب منتقل شود. البته نه از آن حیث که فیلم در ۱۰۰ثانیه مخاطب را حفظ کند که احتمالاً این سادهترین بخش ماجراست، بلکه این توانایی از آن جهت مهم است که روایت فیلمساز پس از پایان نیز همچنان در ذهن مخاطب باقی بماند. از این منظر فیلمسازی در یک قاب ۱۰۰ثانیهای نه محدودیت، که یک انتخاب هنری است؛ انتخابی که فیلمساز را مجبور میکند دقیقتر ببیند، کمتر توضیح دهد و بیشتر به قدرت تصویر تکیه کند. شاید به همین دلیل است که فیلم کوتاه، با وجود محدودیت زمانی، یکی از دشوارترین انواع فیلمسازی است؛ چراکه فیلمساز باید با کمترین عناصر، جهانی قابل باور را خلق و در زمانی کم، مخاطب را با خود همراه کند.
جشنواره فیلم۱۰۰ بر پایه همین نگاه شکل گرفته است؛ رویدادی که از ابتدا تلاش کرده نشان دهد کوتاه بودن زمان، به معنای کماهمیت و کوچک بودن ایده نیست و در این فرصت ۱۰۰ثانیهای، فیلمساز باید به جای تکیه بر روایتهای طولانی، به قدرت تصویر، ایجاز و کشف لحظهها اعتماد کند و این نشان میدهد یک روایت سینمایی برای تأثیرگذاری الزاماً به زمان طولانی نیاز ندارد. چه بسا همین یک دقیقه و ۴۰ثانیه میتواند فرصتی برای بیان یک دغدغه انسانی، یک موقعیت اجتماعی یا یک نگاه خلاقانه باشد؛ به شرط آنکه فیلمساز بداند چگونه از هر لحظه استفاده کند.
مسیری برای ورود نسلهای تازه به سینما
این جشنواره که به عنوان یکی از رویدادهای تخصصی فیلم کوتاه ایران شناخته میشود، در طول دورههای مختلف تلاش کرده فضایی برای تجربههای تازه در روایت تصویری ایجاد کند؛ فضایی که در آن فیلمسازان جوان بتوانند ایدههای خود را در قالبی متفاوت به آزمون بگذارند و نخستین تجربه و مواجهه جدی خود با سینما را رقم بزنند. از این منظر، جشنواره فیلم۱۰۰ را میتوان میدان رقابت ایدهها دانست؛ جایی که اهمیت طرح و ایده، بیش از امکانات تولید خودنمایی میکند. از سویی دیگر یکی از مهمترین کارکردهای جشنوارههای فیلم کوتاه، ایجاد مسیر برای ورود نسلهای تازه به سینماست. بسیاری از فیلمسازان پیش از ساخت نخستین آثار بلند خود، تجربه فیلم کوتاه را پشت سر گذاشتهاند؛ تجربهای که به آنها امکان داده است زبان شخصی خود را پیدا کنند. جشنواره فیلم۱۰۰ نیز در طول دورههای مختلف، فضایی برای دیده شدن فیلمسازانی بوده که شاید در ابتدای مسیر حرفهای خود قرار داشتهاند. اهمیت این جشنواره در همین پیوند میان ایده و امکان تولید است؛ اینکه یک فیلمساز بتواند با تکیه بر یک فکر روشن و روایت درست و بدون نیاز به تجهیزات پیچیده و بودجههای سنگین اثر خود را به مخاطب ارائه کند.
هنوز ایده رو کشف نکردی، برو جلو...
تیزر این دوره از جشنواره خود گویای همه چیز است و میتوان آن را نمونهای از همان رویکردی دانست که فیلم ۱۰۰ثانیهای دنبال میکند؛ روایتی کوتاه اما فشرده که تلاش دارد در کمترین زمان، یک موقعیت سینمایی بسازد.
این تیزر که به کارگردانی محمد اسفندیاری و با بازی علیرضا داوودنژاد ساخته شده، چالش میان استاد و شاگرد برای رسیدن به یک قصه است؛ جایی که استاد از شاگردش میخواهد به جای ساختن روایتهای آشنا، به دنبال موقعیت و تفاوت بگردد و به او میگوید: «هی داری قصه میبافی! من از تو موقعیت خواستم» و ادامه میدهد: «برو بین مردم، بگرد دنبال تمایز، تفاوت. همه یه جور نیستن، هنوز ایده رو کشف نکردی، برو جلو...». همین دیالوگهای کوتاه شاید حدیث نفس جشنواره۱۰۰ و نقشه راه فیلمسازانی باشد که نقطه آغاز کارشان کشف یک نگاه متفاوت است.
پانزدهمین دوره؛ ادامه راه با دغدغههای تازه
رویکرد جشنواره فیلم۱۰۰ در طول سالهای برگزاری خود ثابت نمانده است و تلاش کرده با تغییرات سینما و جامعه همراه شود. حضور بخشهای مختلف مانند داستانی، مستند و پویانمایی نشانگر آن است که قالب کوتاه میتواند میزبان گونههای مختلف سینمایی باشد. همچنین تغییر عادتهای تماشای مخاطبان و حتی ابزارها و فناوریهای خلق تصویر موجب شده نسبت جشنوارهها نیز با این تحولات تغییر کند. اضافه شدن بخش هوش مصنوعی را میتوان یکی از نشانههای توجه جشنواره به تغییرات فناوری دانست؛ فناوری که در سالهای اخیر بحثهای زیادی درباره آینده تولید تصویر و نقش انسان در فرایند خلق اثر هنری ایجاد کرده است.
در عین حال، پانزدهمین دوره جشنواره بینالمللی فیلم۱۰۰ امروز در شرایطی برگزار میشود که جامعه ایران و جهان طی یک سال گذشته با رخدادها و بحرانهای مختلفی روبهرو بوده است؛ موضوعی که میتوان بازتاب آن را در محورهای موضوعی جشنواره نیز مشاهده کرد. در این دوره، ۱۷۰ اثر به بخش اصلی مسابقه راه یافتهاند که شامل ۳۶ اثر در بخش ملی، ۲۹ اثر در بخش بینالملل و ۱۰۵ اثر در بخش ویژه «برای وطن» هستند. این دوره سه محور «نبرد برای آینده»، «نبرد برای کودکان جهان» و «نبرد برای وطن» را دنبال میکند و آثار در قالبهایی مانند داستانی، مستند، انیمیشن و هوش مصنوعی به رقابت میپردازند.
از کارگاههای آموزشی تا مسترکلاس «صدبرگ»؛ تجربههایی از مسیر فیلمسازی
یکی از ویژگیهای قابل توجه جشنواره فیلم۱۰۰، محدود نشدن آن به نمایش و داوری آثار است. این رویداد در سالهای اخیر تلاش کرده مسیر آموزشی خود را نیز توسعه دهد و ارتباط میان علاقهمندان فیلمسازی و تجربههای حرفهای را آسانتر کند. کارگاههای آموزشی «صد راه» که با همکاری حوزه هنری سایر استانها برگزار شده، یکی از همین موارد است. در کنار این کارگاهها، مسترکلاسهای «صدبرگ» نیز با هدف انتقال تجربه فیلمسازان و هنرمندان شناختهشده طراحی شده است. اهمیت چنین برنامههایی در این است که نشان میدهد فیلمسازی تنها مجموعهای از تکنیکها نیست بلکه حاصل سالها تجربه، آزمون و خطا و شکلگیری یک نگاه شخصی است. شاید مهمترین دستاورد جشنواره فیلم۱۰۰ این باشد که توانسته سینما را در کوتاهترین زمان ممکن به تصویر بکشد و شمایل تازه و مستقلی از بیان سینمایی را پیش روی فیلمسازان جوان بگذارد که برای آنها نیز ساختن فیلم در چنین مختصاتی، مشق ایدهسازی، نبوغ و خلاقیت و مقدمهای برای ورود به دنیای فیلمسازی است.
پانزدهمین جشنواره بینالمللی فیلم۱۰۰ با موضوع ویژه «وطن» از ٢٤ تا ٢٧ شهریور در سالنهای اصلی حوزه هنری انقلاب اسلامی اکران میشود و آثار منتخب این دوره در بخشهای مختلف جشنواره به نمایش درمیآید.
نظر شما